Przystanek Ekstraklasa. Nadchodzi najsilniejsza Wisła Kraków w historii

Pierwszoligowe odrodzenie

Przez ostatnie cztery lata piłkarska Polska pękała ze śmiechu. Gdy do Ekstraklasy wchodziła Puszcza Niepołomice czy Motor Lublin, utytułowana Biała Gwiazda grzęzła na pierwszoligowych boiskach, podejmując kolejne, nieudolne próby awansu. Dziś ten śmiech powinien zamienić się w delikatny niepokój.

Dla większości kibiców ot, Wisła spadła, pomęczyła się i wróciła. Nie pierwsza i nie ostatnia. Prawdziwa historia jest jednak o wiele bardziej złożona: do elity wchodzi napędzana sztuczną inteligencją organizacja, która w niczym nie przypomina zrujnowanego spadkowicza ani nostalgicznego projektu z ery Bogusława Cupiała. Do Ekstraklasy wraca najlepsza Wisła Kraków w historii.

Najlepsza nie na boisku - tam niezweryfikowany w realiach ekstraklasy zespół czeka ciężki sezon. Nie można też porównać obecnej jakości piłkarskiej do tej ze złotej ery Białej Gwiazdy. To jednak bez znaczenia. Prawdziwa siła dzisiejszej Wisły leży w jej fundamentach. Klub od kilka lat idzie precyzyjnie wytyczoną ścieżką, na której chwilowe boiskowe kryzysy nie zmienią ostatecznego celu: powrotu do ścisłego topu polskiej piłki w perspektywie najbliższych kilku lat.

Ekstraklasowa predykcja

Przed poprzednim sezonem opublikowałem analizę, w której opierając się niemal w 100% na danych z boiska, precyzyjnie wytypowałem awans Wisły Kraków i jej dokładny dorobek punktowy. Próba przełożenia tamtego modelu na nadchodzący sezon w Ekstraklasie szybko zderzyła się jednak ze ścianą. Jedyne miarodajne dane - czyli historyczne statystyki punktowania beniaminków - są dla krakowskiego klubu skrajnie niekorzystne i zwiastują błyskawiczną degradację.

Tym razem odkładam na bok matematykę. O sile i szansach nowej Wisły nie świadczą dziś wyłącznie parametry piłkarskie, lecz wskaźniki organizacyjne, budowane konsekwentnie przez cztery ostatnie lata w pierwszoligowych realiach.

Ekstraklasa zbiera żniwa

Na początek przyjrzymy się tym brutalnym liczbom. Badając temat wziąłem pod uwagę 15 ostatnich sezonów polskiej piłki klubowej. Pamiętajmy, że do sezonu 2018/2019 system premiował wyłącznie 2 najlepsze zespoły I ligi - dopiero od sezonu 2019/2020 rozszerzono liczbę promowanych do trzech drużyn.

Analiza minionego piętnastolecia ujawnia trend, który można określić mianem "syndromu błyskawicznej degradacji". Średni wskaźnik natychmiastowego spadku w tym okresie oscyluje wokół 40% - niemal co drugi promowany zespół opuszczał elitę po pierwszym sezonie. Zjawisko to uległo drastycznemu zaostrzeniu szczególnie w pięciu ostatnich latach.

Najlepsi mają najtrudniej

Reforma z 2019 roku dostarcza ciekawego materiału badawczego, pozwalając na segmentację beniaminków według ich statusu awansu (1 - 2 miejsce i zwycięzca baraży). Poniższa tabela pokazuje, iż najtrudniej mają zespoły, które awansowały do Ekstraklasy bezpośrednio. Dlaczego? Mistrzowie I Ligi funkcjonują zazwyczaj w realiach piłkarskiej dominacji nad resztą stawki. Ich system gry opiera się często na powolnym ataku pozycyjnym oraz głęboko osadzonych strukturach wysokiego pressingu. Mówiąc wprost, po prostu "grają w piłkę". Niestety, różnica poziomów pomiędzy ligami jest na tyle duża, że budowany styl po prostu nie sprawdza się w realiach Ekstraklasy. A inaczej grać nie potrafią.

Na przeciwnym biegunie znajdują się zespoły awansujące poprzez baraże (Korona, Puszcza, Motor czy Wisła Płock). Aż 83% z nich utrzymało się w Ekstraklasie! Są to przeważnie ekipy charakteryzujące się dużym pragmatyzmem. Awans wywalczony po ciężkim boju zmusza je do perfekcyjnego opanowania gry w defensywie, cierpliwości bez piłki i skuteczności w kontratakach oraz stałych fragmentach gry. Coś, czym dużo łatwiej zniwelować różnicę stricte piłkarską w Ekstraklasie.

Ekstraklasa rośnie w siłę

Nie ma też wątpliwości, że Ekstraklasa w ostatnich latach zdecydowanie rośnie w siłę - lokalnie i na rynku międzynarodowym. Pogłębia się finansowa przepaść między I ligą, a Ekstraklasą. To już nie tylko Legia, nie tylko Lech - ogromne pieniądze wydaje Widzew Roberta Dobrzyckiego, środków na piłkarzy nie szczędzi Pogoń, Raków, Górnik Zabrze czy Korona Kielce. Wpływy z praw telewizyjnych rosną z roku na rok, kluby sprzedają piłkarzy za ogromne kwoty, a czołówka ligi zarabia pokaźne sumy za regularną grę w europejskich pucharach.

Wisła wychodzi poza statystykę

Wszystko powyżej jednoznacznie wskazuje, że - z punktu widzenia statystyk, przed Wisłą bardzo trudny sezon, z dużym prawdopodobieństwiem relegacji. Ekstraklasa finansowo jest bardzo silna, beniaminkowie słabo radzą sobie po awansie (szczególnie mistrzowie 1 ligi). Należy do tego dołożyć też fakt, iż kadra Wisły jest oparta na piłkarzach bez uprzedniego doświadczenia w Ekstraklasie. Skoro liczby mówią, że będzie źle, to co pozwala sądzić inaczej?

Statystyka uśrednia i pokazuje pewien obraz rzeczywistości. Bierze pod uwagę wszystkie kluby historycznie awansujące do Ekstraklasy i tworzy z nich "typowego beniaminka". Taki beniaminek ma ogromne problemy z utrzymaniem się w elicie - szczególnie, jeśli sezon wcześniej wygrał 1 ligę. Tyle tylko, że Wisła... nie jest "typowym beniaminkiem".

Futbol staje się logiczny

Przez wiele lat przyzwyczailiśmy się, że w polskiej piłce "im gorzej, tym lepiej". Historycznie istniała masa klubów, w których działo się źle, a na boisku nie było tego kompletnie widać. W klubie mogło nie być prezesa czy dyrektora sportowego. Piłkarze trenowali na jakiejś łące, a pensji nie widzieli od miesięcy. Obóz przygotowawczy? Systemy monitorujące wysiłek? Nikomu niepotrzebne nowinki. Grunt, że udało się zebrać grupę 11 niezłych piłkarzy i nic więcej nie miało znaczenia. Pojawiały się sukcesy. Chwilowe.

Te czasy jednak powoli przemijają. Sukces sportowy w Polsce powoli staje się następstwem dobrej organizacji całego klubu (a nie na odwrót!). Dlatego też najlepszym klubem w Polsce jest obecnie Lech Poznań - przez lata krytykowany, że "Excel świeci się na zielono", a na boisku mizeria. Śmiano się, że inni robią tytuły, a Lech coś "buduje". W międzyczasie Kolejorz robił swoje. Zadbał najpierw o rozwój całej organizacji, akademii, skautingu, marketingu, działów badawczych, medycznych i wszelkich innych aspektów funkcjonowania klubu piłkarskiego. Sukces na boisku był naturalną koleją rzeczy.

Dlatego też dziś Lech jest na autostradzie do gry w Lidze Mistrzów i jest to całkowicie... logiczne. Dlatego też faworytem do spadku jest Piast Gliwice, którego Mistrzostwo Polski było tym chwilowym sukcesem, a nie następstwem dobrej organizacji. I dlatego też Wisła Kraków ma wielkie szanse, aby nie być typowym beniaminkiem, który szybko pożegna się z ligą.

Organizacyjna Ekstraklasa

Jakim więc beniaminkiem jest Wisła? Cofnijmy się kilka lat wstecz. Spadając z Ekstraklasy, Wisła była fatalnie zarządzanym, ogromnie zadłużonym klubem. Pełnym chaosu i niespójnych koncepcji. Historyczny spadek był następstwem wielu lat narastającej degrengolady. Ekstraklasowa banicja trwała aż 4 lata. Te 4 lata w 1 lidze były dla wielu powodem do drwin z boiskowej nieudolności Wisły.

Dla Wisły był to jednak czas na zbudowanie jednej z najlepiej funkcjonujących organizacji piłkarskich w Polsce. Porażki na boisku były katalizatorem rozwoju, a nie powodem do marazmu. Całkowite zdominowanie I ligi w poprzednim sezonie było naturalnym następstwem budowy zdrowego klubu, opartego na wielopoziomowych fundamentach. Klubu, który już od jakiegoś czasu funkcjonuje w organizacyjnej ekstraklasie.

Finanse

Analizując aspekt finansowy od razu widać, dlaczego Wisła nie będzie "typowym beniaminkiem". Raport "Finansowa Ekstraklasa" (autorstwa Grant Thorton) za 2024/2025 pokazuje m.in. strukturę przychodów z podstawowej działalności. Patrząc na tempo wzrostu przychodów klubów w ostatnich latach (około 13% w skali roku) można przyjąć, że w nadchodzącym sezonie kluby środka tabeli będą posiadać przychody na poziomie około 70 mln zł. Jest to jednocześnie prognozowana kwota przychodów Wisły Kraków w pierwszym sezonie po powrocie do elity. Dzięki ogromowi pracy włożonej w sferę biznesową Wisła jest dziś gotowa, żeby finansowo rywalizować na najwyższym poziomie.

Co więcej, osiągane przez Wisłę przychody w 100% pochodzą ze źródeł generowanych komercyjnie. Wiele klubów w Polsce do przychodów zalicza umowy ze spółkami miejskimi, które nie mają niemal żadnej wartości ekonomicznej, a są tylko i wyłącznie sposobem publicznego finansowania klubu. To pokazuje siłę organizacji, którą zbudowano w Wiśle. I to w warunkach I Ligi, której sumaryczne przychody to zaledwie....17% przychodów osiąganych przez kluby Ekstraklasy.

Kibice

Pieniądze oczywiście nie grają. Dość powiedzieć, że ostatnia w powyższym zestawieniu Puszcza Niepołomice potrafiła przez kilka lat z powodzeniem rywalizować w Ekstraklasie. Ale Wisła odbudowała się również na trybunach. I to w sposób spektakularny. To nie tylko oszałamiająca frekwencja, ale też społeczność, która docenia i rozumie miejsce, w którym się znajduje. Krakowski kibic rozumie proces, w którym znajduje się klub. Proces, który potrwa jeszcze wiele lat. Proces, który oznacza jeszcze wiele dołków i porażek. Ale proces, który daje szansę na zbudowanie w Krakowie świetnie funkcjonującego klubu. Jest to ogromna siła przed nadchodzącym sezonie w Ekstraklasie - nie ma mowy o mistrzowskich marzeniach i presji pętającej nogi piłkarzom. Gdy Wisła dojrzewała, dojrzewali też jej kibice.

Dane

Biała Gwiazda mocno postawiła na szeroko rozumiane dane. Na początku ochoczo wyśmiewano tworzenie klubu "data-driven". Dziś przynosi to wymierne efekty. Zatrudniono najlepszych ekspertów w kraju, z Piotrem Wawrzynowem i Mariuszem Kondakiem na czele. Czuwają oni nad modelem gry Wisły, pomagają w procesie skautingowym i tworzą autorskie produkty, które Wisła zaczyna sprzedawać na rynkach zagranicznych. Obecnie Wisła Kraków dysponuje najlepszym (obok Lecha Poznań) działem analiz w Polsce. Kiedyś nowinka, dziś standardem jest wspomaganie procesów w klubie nowoczesnymi systemami. Standard, który Wisła w Polsce wyznacza.

Infrastruktura

Wisła rozwinęła się na każdym możliwym polu. Dzięki współpracy ze stowarzyszeniem Socios Wisła zbudowano klubowy sklep, będący na poziomie najlepszych tego typu miejsc w Europie. Wyremontowano stadion, rozbudowano bazę treningową, zainwestowano w nowe boiska treningowe.

Kooperując z krakowskim światem akademickim ogłoszono plany powstania „Wisła Kraków Sports Intelligence Hub” - jednego z najbardziej zaawansowanych ośrodków badań nad technologiami sportowymi w Europie Środkowo-Wschodniej. W ośrodku ma być położony nacisk na rozwój algorytmów sztucznej inteligencji, wsparcie inżynieryjne w zakresie technologii pomiarowych w futbolu czy badania z obszaru prewencji urazów.

W ostatnim czasie (znów dzięki wsparciu Socios) otworzono Restaurację R22 - unikalne miejsce w skali krajowej. Obiekt łączący w sobie bar sportowy, strefę kibica i jednocześnie eksluzywną restaurację. Kolejne źródło przychodu dla klubu i kolejny element rozwoju samowystarczalnej organizacji.

Projekty społeczne

Nowoczesny klub piłkarski to nie tylko pierwsza drużyna. To tętniący życiem organizm, mający swoją misję i funkcjonujący w ramach określonej społeczności. Pomimo pierwszoligowych ograniczeń Wisła nie zrezygnowała ze swoich idei. Reaktywowano drużynę rezerw, położono duży nacisk na akademię, która będzie w najbliższym czasie korzystać z wiedzy twórców akademii m.in. Ajaxu Amsterdam. Ale to nie koniec. Wisła powołała i utrzymuje sekcje Blind Footballu, Amp Footballu czy piłki kobiecej. Sekcje odnoszące ogromne sukcesy na arenie polskiej i międzynarodowej (z wygraniem Ligi Mistrzów włącznie!). Ogromna wartość w budowie dojrzałej organizacji, dbającej o tradycje i społeczność.

Globalne współprace

Wisła odważnie spogląda poza polskie podwórko, budując unikalne w tej części Europy struktury, takie jak wspomniane wcześniej stowarzyszenie Socios. O nieszablonowym podejściu klubu świadczy choćby obecność wśród współwłaścicieli Petera Moore'a, byłego CEO m.in. Liverpoolu. Biała Gwiazda nawiązuje międzynarodowe współprace z takimi markami jak Wrexham, Shakhtar Donieck czy Bodo/Glimt. Tworzy innowacyjne projekty marketingowe, doceniane na najważniejszych światowych festiwalach. Choć droga do stania się w globalną marką jest długa, to tak ambitne, międzynarodowe podejście do biznesu piłkarskiego wyróżnia Wisłę na tle typowych polskich klubów i buduje długoterminową wartość klubu.

Model gry

Pierwsza drużyna Wisła Kraków. Rezerwy. Zespoły młodzieżowe. Wszyscy od lat grają identycznym systemem gry, szczegółowo weryfikowanym przez autorskie programy analityczne. System rozwija się i ewoluuje, a z nim wszystkie drużyny. Już od momentu objęcia zespołu przez trenera Sobolewskiego w 2023 roku widoczne było dążenie do budowania gry opartej na dominacji w posiadaniu piłki, akcjach skrzydłami i stosowaniu wysokich skoków pressingowych. Był to zarys filozofii, która miała być dalej rozwijana, i jak pokazują kolejne sezony - była. Kolejni trenerzy funkcjonowali w ramach tej samej koncepcji, dodając swoje usprawnienia i ewoluując razem z systemem.

Mariusz Jop dodał szerszy wachlarz rozwiązań ofensywnych, nie ograniczając się jedynie do schematów skrzydłowych oraz wprowadził większą elastyczność taktyczną. Wisła pod jego wodzą potrafiła nie tylko dominować poprzez wysoki pressing, ale także skutecznie grać w pressingu średnim czy niskim, wyprowadzając groźne kontrataki. Jeden model przez te wszystkie lata, jeden model dla całej organizacji.

Wiele klubów zatrudnia trenerów grających w totalnie inny sposób, niż jego poprzednik. Pozyskuje się piłkarzy totalnie niepasujących do danego zespołu. Przykładów jest multum. Pierwszy z brzegu - Marek Papszun przychodząc do Legii wywrócił do góry nogi obecny sposób gry Wojskowych. W Wiśle nie ma na to żadnych szans. Każdy trener, każdy zawodnik musi pasować do modelu. Tego typu dopasowanie będzie ogromną przewagą Wisły w nadchodzących latach.

Stabilność i ewolucja

W procesie pozyskiwania zawodników bardzo duży udział mają wspomniane wcześniej systemy analiz danych. Z jednej strony nie ma tu zawodników z przeszłością w Ekstraklasie, ale z drugiej Wisła jest chyba jedynym klubem w Polsce, który od kilka lat w ogóle się nie osłabia. Rzadko spotykana sytuacja, ale takie są fakty - Wisła od kilka ostatnich lat nie robi nic innego poza wzmacnianiem poszczególnych pozycji. Nie straciła ani jednego istotnego piłkarza - udało jej się zachować nawet największą gwiazdę, czyli Angela Rodado. Wielu zawodników będzie rozgrywać ze sobą już piąty kolejny sezon.

Słabsi odchodzą, lepsi przychodzą. I tak co rundę. Jest to powolny, stabilny sposób budowania zespołu. Ewolucja, a nie rewolucja. Sposób budowy zespołu na najwyższym poziomie opisał niedawno wspomniany wcześniej Peter Moore:

Jako ktoś, kto uczestniczył w procesie odbudowy Liverpoolu, wiem, że trwałego sukcesu nie buduje się podczas jednego okna transferowego. Powstaje on dzięki cierpliwości, odpowiedzialności finansowej, mądrym decyzjom rekrutacyjnym i jasno określonej długoterminowej wizji.

Nasz zespół odpowiedzialny za transfery prowadzi bardzo szczegółowe analizy i dokładnie weryfikuje potencjalnych zawodników. Wywalczyliśmy sobie miejsce z powrotem w Ekstraklasie. Teraz przed nami równie ważne zadanie: utrzymać się w niej i z każdym sezonem stawać się coraz silniejszym klubem. Zaufajcie procesowi. Najtrwalsze fundamenty buduje się z rozwagą, a nie pod presją.

Wisła sprowadza piłkarzy głównie w sile wieku (25-28 lat), ogranych w silnych europejskich ligach (Szwajcaria, Belgia, Holandia), głodnych nowych wyzwań w innym kraju. A to wszystko opakowane wychowankami, regularnie grającymi w młodzieżowych reprezentacjach Polski.

Stabilność dotyczy też kadry trenerskiej. Mariusz Jop już teraz będzie piątym najdłużej prowadzącym zespół w Ekstraklasie. Ale nie mówi to całej prawdy - już wcześniej pracował w klubie jako trener rezerw oraz asystent każdego z poprzednich szkoleniowców.

Koniec pierwszoligowych okopów

Choć może to zabrzmieć absurdalnie, w Ekstraklasie Wiśle Kraków może być pod pewnymi względami... łatwiej. Na zapleczu elity każdy mecz Białej Gwiazdy był dla rywali spotkaniem sezonu, co przekładało się na najwyższy poziom motywacji i agresji. W Ekstraklasie poziom piłkarski rośnie, ale dla większości rywali Wisła będzie już tylko jednym z wielu przeciwników.

Na potrzeby zbadania tego zjawiska stworzyłem "Indeks Agresji" (suma fauli, wślizgów, przechwytów i kartek rywali). Wskaźnik ten przeciwko Wiśle w pierwszej lidze wynosił kosmiczne 2.07. Dla porównania, w Ekstraklasie najbardziej "atakowana" Legia Warszawa mierzy się ze wskaźnikiem na poziomie 1.17, a mistrzowska Jagiellonia Białystok z zaledwie 0.69.

Wynik nie ma znaczenia

Świetna organizacja i solidne finanse nie grają w piłkę, a sama Wisła pozostaje dziś największą zagadką ligi. Opieranie kadry na zawodnikach bez wcześniejszego doświadczenia w Ekstraklasie niesie za sobą spore ryzyko. Model gry Wisły może brutalnie zderzyć się z wyrachowanym, pragmatycznym futbolem ligowych wyjadaczy. Trudności z adaptacją do nowych warunków mogą uruchomić spiralę porażek zakończoną spadkiem. Ot, parę błędów sędziego, kilka meczów z dużą nieskutecznością, brak szczęścia.

Z drugiej strony możliwy jest scenariusz, w którym weryfikacja przebiega pozytywnie, a zespół od razu włącza się do walki w górnej połowie tabeli. Duża część kadry to gracze ukształtowani w najwyższych klasach rozgrywkowych silnych europejskich lig. Co więcej, ta sama drużyna, będąc jeszcze w pierwszoligowych realiach, potrafiła zasłużenie sięgnąć po Puchar Polski i pokazać się z dobrej strony w europejskich pucharach.

Dlaczego więc tym razem nie pokuszę się o punktową predykcję? Bo niezależnie od tego, czy zrealizuje się scenariusz optymistyczny, czy pesymistyczny - w ujęciu długoterminowym żaden z nich nie ma kluczowego znaczenia. Konkretne miejsce w najbliższym sezonie nie jest dla dzisiejszej Wisły celem samym w sobie, a jedynie kolejnym etapem. Wynik sportowy może tylko przyspieszyć lub nieznacznie spowolnić proces budowy jednego z najsilniejszych i najzdrowszych klubów w Polsce.

Jeden czy dwa sezony potrafią wykreować całkowicie losowe wydarzenia, ale dzisiejsza Wisła Kraków wreszcie zrozumiała najważniejsze: za żelazną organizacją prędzej czy później podąży wynik na boisku. Dziś to już nie jest kwestia przypadku. To wyłącznie kwestia czasu.